Noorderlicht

Hoe ontstaat noorderlicht

Noorderlicht
Noorderlicht

De zon is waarschijnlijk van Duitse afkomst want hij laat regelmatig flinke boertjes en winden en stoot daarbij grote wolken geladen deeltjes uit, de zonnewind. Als die zonnewind toevallig in de richting van de aarde is, dan wordt die door het aard magnetisch veld afgebogen naar de noord of zuidpool. De zonnewind dringt daar de atmosfeer binnen en de geladen deeltjes botsen met zuurstof en stikstof atomen. Daarbij komt energie vrij in de vorm van licht.

Dit licht komt vrij op een hoogte die uiteenloopt van 80 tot 1000 kilometer boven het aardoppervlak. Het noorderlicht kan verschillende kleuren hebben, wit, maar vooral groen en paarsrood. Als de zonnewind botst op zuurstofatomen dan is het noorderlicht rood of groen. Botst het op stikstofatomen dan ontstaat paars of rood licht. Het menselijk oog is 5 maal zo gevoelig voor groen dan voor rood, dus daardoor zie je met het blote oog vooral het groene licht.

 

Noorderlicht voorspelling

Het noorderlicht kan ten dele worden voorspeld, maar niet ver van te voren. De activiteit van zonnevlekken en uitbarstingen worden continu in de gaten gehouden. Zodra er een uitbarsting is en een wolk richting de aarde komt dan wordt er voor 1-2 dagen daarna noorderlicht voorspeld. Toch is dan nog erg moeilijk te zeggen hoe goed het zichtbaar zal zijn, de voorspellingen zitten er dus vaak naast. Pas kort voor de zonnewind de aarde bereikt, 1 tot enkele uren voor aankomst, kan beter voorspeld worden hoe sterk het noorderlicht zal zijn en waar het zichtbaar wordt. Dit is mogelijk omdat er dan verschillende parameters gemeten kunnen worden aan de zonnewind, onder andere de dichtheid van de deeltjes, de snelheid, hoe diep de zonnewind doordringt in de atmosfeer en nog een aantal andere dingen.

Er zijn diverse websites waarop je de langere termijn voorspellingen kunt zien en waar je de actuele en korte termijn verwachtingen kunt volgen. Ook bestaan er apps voor de smartphone die je een seintje geven als er noorderlicht voorspeld is in je regio. Het noorderlicht wordt uitgedrukt in een aantal parameters, waarvan de voornaamste de Kp waarde is. Globaal kun je aan de Kp waarde inschatten tot hoe zuidelijk het noorderlicht zichtbaar is, maar het is geen garantie. Ook als de voorspellingen dus goed zijn blijft het spannend of je iets gaat zien. Maar ook andersom komt voor, als de voorspellingen voor je regio minimaal zijn zie je soms ineens toch mooi noorderlicht.

Een handige website waarop je de verwachtingen kunt volgen is deze site.

Noorderlicht fotograferen

Noorderlicht fotograferen vraagt wel enige inspanning. Niet dat het zwaar werk is, maar je moet wel flink aan de slag met de instellingen van je camera. Noorderlicht is niet iets dat je kunt vastleggen met een mobieltje, die zijn te beperkt qua instellingen en als het al lukt iets vast te leggen dan zal dat minimaal van kwaliteit zijn. Het best gebruik je een camera waarbij je alles handmatig kunt instellen en met een groothoeklens.

Uiteraard fotografeer je noorderlicht in de late avond of ’s nachts, als het pikdonker is. Bij voorkeur ook als er weinig maanlicht is, en vooral ook weinig strooilicht van de grond, zoals wegverlichting of licht van steden en dorpen. De intensiteit van het noorderlicht is meestal vrij laag, dus je kunt het beste een goed donkere plaats uitzoeken om het te fotograferen.

Als je een plek gevonden hebt dan begin je met het opstellen van je camera. Je moet vanwege de lange sluitertijden die je gaat gebruiken op een statief fotograferen en bij voorkeur bedien je je camera op afstand, of gebruik je de zelfontspanner. Zo voorkom je trillingen van de camera bij het maken van je foto. Als je de camera hebt opgesteld, zoom dan in op een ver punt of heldere ster, stel handmatig scherp en zoom dan weer uit. Laat de focus op handmatig staan, je wilt niet dat de autofocus gaat hunten als je probeert een foto te maken. Het is te donker voor het gebruik van autofocus.

Het is onmogelijk om te zeggen wat de beste instellingen zijn om noorderlicht te fotograferen. Dit komt vooral omdat er veel verschillende soorten noorderlicht zijn. Soms heb je heel flauwe stilstaande bogen, soms heel felle gordijnen, soms felle en snel bewegende stralen, flitsende wolken en nog veel meer soorten. De intensiteit en bewegingen lopen ver uiteen, dus bij het fotograferen moet je daar met je instellingen veel rekening mee houden. Het noorderlicht kan ook van minuut tot minuut verschillen, dus het kan voorkomen dat je continu met je instellingen bezig bent. Globaal liggen je instellingen meestal wel tussen deze waardes:

  • Lens: bij voorkeur met zo groot mogelijke hoek, dan zie je het meest van de hemel
  • Diafragma: Je hebt een grote lensopening nodig, dus kies je meestal je kleinste diafragma waarde f/4.3 of f/5.6
  • ISO waarde: Tussen 400 en 3200. Dit is ook afhankelijk van je camera. Let op dat je bij hoge ISO waardes vaak meer ruis krijgt.
  • Sluitertijd: Uiteenlopend van 5 tot 15 seconden.
  • Witbalans: Auto of preset voor nacht als je camera die heeft

Als je begint dan zul je een beetje met deze instellingen moeten variëren om te kijken wat op dat moment het beste resultaat geeft. Je hoeft ook helemaal niet binnen de waardes te blijven die ik noem, al zal dat meestal wel het geval zijn. Scherptediepte speelt geen rol, dus je diafragma kun je gerust op een lage waarde laten staan. Hogere ISO waardes geven meer ruis, dus als het mogelijk is, dan is een lagere ISO en wat langere sluitertijd soms beter. Langere sluitertijden kunnen echter niet altijd, als het noorderlicht erg actief is en er veel beweging in zit, dan moet je je sluitertijd juist beperken. Bewegend noorderlicht met lange sluitertijden komt niet mooi op de foto, je ziet de beweging niet, het wordt dan vaak al snel uitgesmeerd tot een grote groene wolk. Bij langere sluitertijden moet je ook rekening houden met een ander verschijnsel, de aarde draait. Gebruik je sluitertijden langer dan 15 seconden, dan zie je de draaiing van de aarde doordat de sterren streepjes worden. Meestal wil je dat niet, maar je kunt het misschien ook weer bewust gebruiken om bepaalde effecten te krijgen. Het is in elk geval iets om rekening mee te houden.

Veel dingen dus om mee te spelen als je noorderlicht aan het fotograferen bent. Hier enkele tips:

  •  Maak veel foto’s, speel met je instellingen, maak gewoon dezelfde foto meerdere malen na elkaar met wat variatie in je sluitertijd en ISO waarde. Thuis kun je dan de beste resultaten uitzoeken
  •  Neem een hoofdlampje mee. Je zoekt een erg donkere plek op om te fotograferen en als je geen hoofdlampje hebt dan is het erg moeilijk om je camera te bedienen
  •  Zorg voor wat lensdoekjes. Ik heb bij erge koude, of bij temperatuurwisselingen van de buitenlucht, soms flink condens op de lens gehad.
  •  Speel ook eens met je hoofdlampje of een zaklamp als je foto’s maakt. het kan een erg leuk effect geven als je daarmee een besneeuwde voorgrond, wat dichtbij staande bomen of een object of persoon(die stilstaat!) uitlicht. Speel hiermee, dan zie je vanzelf wat leuk uitkomt. Noorderlicht foto’s waarbij ook iets op de voorgrond zichtbaar is zijn soms erg mooi.
  •  Als het nog geen hartje winter is dan is het soms mooi om noorderlicht te fotograferen vanaf de zuidoever van een meer, zeker als het water spiegelglad is. Je krijgt dan erg mooie reflecties van het noorderlicht en de sterren.

Nu tijd voor wat foto’s. Ik heb er nog veel meer en zal zeker vaker noorderlicht foto’s op de blog zetten.

3 gedachten over “Noorderlicht”

  1. Ik laat foto’s maken maar aan jou over want jij hebt een betere camera als ik.Het artikel is heel interessant voor de liefhebber en duidelijk beschreven. Nog een kleine week en dan hoop ik het ook te kunnen zien.

  2. Een leuk artikel over een interessant onderwerp. Wij hebben vaak het poollicht gezien in veel variaties. In die tijd nog analoog gefotografeerd. Heel eerlijk gezegd…makkelijker dan digitaal, loepzuiver bij 400 iso en de mooiste kleuren, prachtige corona’s en geen volgelopen beelden.
    Zowel gezien in het noorden van Noorwegen, maar ook in Värmland en in Funäsdalen,waar we regelmatig verbleven. Het blijft adembenemend om te zien!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *