De Kp index bij noorderlicht

noorderlicht
Noorderlicht over Rätansjön

Iemand vroeg op Zweden forum op facebook wat die Kp index bij noorderlicht nou precies is. Dat had ik mij ook al eens afgevraagd en ik heb het toen opgezocht. Dat was wel even werk want het is een heel verhaal, maar ik zal proberen hier op een eenvoudige manier uit te leggen wat die Kp index betekent.

 

noorderlicht
Kp index kaart

Er zijn diverse websites en apps die korte termijn voorspellingen geven over de verwachte zichtbaarheid van het noorderlicht. Ze drukken de sterkte uit in een Kp waarde, en op een kaartje kun je zien vanaf welke Kp waarde het noorderlicht op jouw positie zichtbaar is. De lijnen op de kaart staan ‘schuin’. Dit komt omdat het noorderlicht een verschijnsel is dat te maken heeft met het aardmagnetisch veld, en de magnetische noordpool ligt niet op dezelfde plek als de geografische noordpool. De lijnen op deze kaart zijn gemiddelde waardes. Of je het noorderlicht echt kunt zien hangt van veel dingen af, zoals onder andere, hoe hoog in de atmosfeer het zich afspeelt en met wat voor deeltjes de zonnewind daar in aanraking komt. Ik woon zelf op de Kp4 lijn, maar heb wel eens noorderlicht gezien bij een Kp van 2,5, maar ook wel eens niets gezien bij Kp5,5.

Wat is nou precies die Kp index? Dat is een vrij diepgaand verhaal, maar ik zal het proberen uit te leggen in een iets versimpelde versie, om het leesbaar te houden voor iedereen, en ook omdat de diepgaande theoretische uitleg mijn petje te boven gaat.

Op plekken verspreid over de aarde zijn meetstations die ter plekke het aardmagnetisch veld meten. Elk station meet op rustige momenten het lokale aardmagnetisch veld, en er wordt dan een gemiddelde waarde over een periode van 3 uur vastgesteld, voor dat  station, van de horizontale componenten, die de richting aangeeft, van het veld. Dit gemiddelde getal is dan de lokale Kp index.

Als de aarde wordt geraakt door zonnedeeltjes dan heeft dat invloed op de richting van het aardmagnetisch veld. Die invloed is niet over de hele aarde gelijk. Ze nemen nu van elk station de lokale afwijking van de eerder gemeten lokale Kp index en volgens een vaste rekenformule berekenen ze daaruit de globale Kp index en drukken die uit in een getal van 0 tot 9. Die Kp index wordt daarbij ook weer uitgedrukt in een waarde in tijdsblokken van 3 uur. Dit is dus een waarde die pas achteraf wordt vastgesteld.

Het voorspellen van de Kp index is een heel stuk lastiger. Het begint bij het waarnemen van de zon. Als daar uitbarstingen voorkomen die plasmawolken richting de aarde sturen, zogenaamde zonnewind, dan is te verwachten dat er noorderlicht zal komen binnen 1 tot 3 dagen. Er kan wel ongeveer vastgesteld worden hoe sterk de uitbarsting was, maar de samenstelling van de zonnewind is nog onbekend. Op basis van de activiteit van de zon wordt een 3 daagse voorspelling gemaakt, maar die is dus nog niet heel erg betrouwbaar.

Nauwkeuriger voorspellingen zijn alleen mogelijk op de hele korte termijn. Er hangen enkele satellieten in de ruimte, die als de zonnewind heel dichtbij is metingen kunnen verrichten. Er worden heel veel parameters gemeten, waaronder de snelheid van de deeltjes, en hun dichtheid. Op basis van die metingen worden korte termijn voorspellingen gemaakt, tot ongeveer 1 uur van te voren. Hoe sterk het noorderlicht dan zichtbaar wordt hangt verder ook nog af van de atmosfeer op dat moment. Dus op welke hoogte komt de zonnewind in aanraking met moleculen die een lichteffect geven, en welke moleculen dat zijn.

Al met al is het nauwkeurig voorspellen van de Kp index dus niet eenvoudig, er zijn factoren die men niet goed genoeg kan inschatten, en dat zorgt er dus voor dat je soms noorderlicht ziet als je het niet verwacht, of juist andersom.

Op de volgende websites kun je voorspellingen vinden over de zichtbaarheid van het noorderlicht:

Aurora-service  Mijn favoriete website, maar als er in Scandinavië noorderlicht te zien is dan is deze site regelmatig overbelast.

Soft Serve news Deze site gebruik ik als bovenstaande site eruit ligt.

Northern Eye Aurora Forecast  App voor android met verwachting en actuele situatie.

Aurora Notifier  Een android app die je waarschuwingen stuurt als er noorderlicht te zien is op jouw lokatie.

Dit is dus wat ik gebruik, er bestaan nog veel meer websites en apps, ook voor Apple. Bij sommige websites en apps kun je ook instellen waar je bent, en de site of app geeft je dan een waarschuwing als het noorderlicht bij jou zichtbaar kan zijn.

 

Eén gedachte over “De Kp index bij noorderlicht”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *